Ένας επίμονος πόνος στον ώμο κυρίως κατά την ανύψωση του χεριού και τη διάρκεια της νύχτας, όπως και η ξαφνική ή σταδιακή αδυναμία του άνω άκρου μπορεί να αποτελούν ενδείξεις ρήξης στροφικού πετάλου. Πρόκειται για μία από τις συχνότερες αιτίες δυσλειτουργίας του άνω άκρου, ικανή να επηρεάσει τόσο αθλητές όσο και άτομα μεγαλύτερης ηλικίας μέσα από απλές κινήσεις ρουτίνας.

Η βαρύτητα και τα συμπτώματα μιας ρήξης μπορεί να διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή. H σωστή διάγνωση και η αξιολόγηση του μεγέθους, του τύπου και της χρονιότητας της ρήξης, σε συνδυασμό με την ηλικία, τη λειτουργικότητα και τις ανάγκες του ασθενούς, είναι οι παράγοντες που καθορίζουν την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας.

Ποιος είναι ο ρόλος του στροφικού πετάλου;

Η άρθρωση του ώμου σχηματίζεται από την κεφαλή του βραχιονίου και την ωμογλήνη, μια ρηχή κοιλότητα της ωμοπλάτης. Η συγκεκριμένη ανατομία προσφέρει στον ώμο μεγάλο εύρος κίνησης, απαιτεί όμως τη συνεργασία μυών και τενόντων για τη δυναμική σταθεροποίηση και τον σωστό έλεγχο της άρθρωσης.

  • Τον υπερακάνθιο μυ, ο οποίος βοηθά κυρίως στην ανύψωση (απαγωγή) του βραχίονα.
  • Τον υπακάνθιο μυ, που συμμετέχει στην έξω στροφή του ώμου.
  • Τον ελάσσονα στρογγύλο μυ, ο οποίος επίσης συνδράμει στην έξω στροφή.
  • Τον υποπλάτιο μυ, που είναι υπεύθυνος για την έσω στροφή του άνω άκρου.

Πώς ταξινομείται;

Ως ρήξη στροφικού πετάλου ορίζεται η λύση της συνέχειας (το σκίσιμο) ενός ή περισσότερων τενόντων που απαρτίζουν το πέταλο. Συχνότερα προσβάλλεται ο τένοντας του υπερακανθίου, ενώ μεγαλύτερες ρήξεις μπορεί να επεκτείνονται και σε άλλους τένοντες, όπως ο υπακάνθιος ή ο υποπλάτιος.

Οι ρήξεις διακρίνονται με βάση το βάθος και την έκταση της βλάβης στις ακόλουθες κατηγορίες:

  • Μερικού πάχους ρήξη: Ο τένοντας εμφανίζει φθορά ή σχίσιμο σε ένα μέρος του πάχους του (είτε στην αρθρική είτε στην υπακρωμιακή του επιφάνεια), χωρίς να έχει αποκολληθεί πλήρως από το οστό.
  • Ολικού πάχους ρήξη: Εδώ παρατηρείται πλήρης διατομή του τένοντα σε όλο του το πάχος, δημιουργώντας ένα κενό όπου ο τένοντας έχει αποσπαστεί από το σημείο πρόσφυσής του στο βραχιόνιο οστό.
  • Μαζική ρήξη στροφικού πετάλου : Πρόκειται για εκτεταμένη βλάβη όπου εμπλέκονται δύο ή περισσότεροι τένοντες, ή όταν το μέγεθος του ελλείμματος υπερβαίνει τα 5 εκατοστά, συνοδευόμενο συχνά από σημαντική μυϊκή ατροφία και λιπώδη διήθηση των μυών.

Η σωστή ταξινόμηση είναι κρίσιμης σημασίας, καθώς καθορίζει τόσο τη συμπτωματολογία όσο και το θεραπευτικό πλάνο που θα ακολουθηθεί.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου για την ρήξη στροφικού πετάλου

Η εμφάνιση της ρήξης στροφικού πετάλου μπορεί να είναι το αποτέλεσμα δύο διαφορετικών μηχανισμών: του οξέος τραυματισμού ή της χρόνιας εκφύλισης. Στις νεότερες ηλικίες, η ρήξη στροφικού πετάλου προκαλείται συνήθως από έντονο τραυματισμό. Αυτό μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια πτώσης επάνω σε τεντωμένο χέρι, μετά από ξαφνική άρση πολύ μεγάλου βάρους, ή στα πλαίσια αθλητικών δραστηριοτήτων υψηλής έντασης.

Αντίθετα, σε ηλικιωμένους ασθενείς, η εκφυλιστική ρήξη στροφικού πετάλου είναι μακράν η πιο συχνή μορφή. Με την πάροδο του χρόνου, η αιμάτωση των τενόντων μειώνεται φυσιολογικά, καθιστώντας τον ιστό λιγότερο ελαστικό και πιο ευάλωτο σε μικροτραυματισμούς.

Στους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνονται:

  • Ηλικία: Η συχνότητα των εκφυλιστικών αλλοιώσεων και των ρήξεων του στροφικού πετάλου  αυξάνεται με την ηλικία
  • Επαναλαμβανόμενες κινήσεις πάνω από το επίπεδο των ώμων: Χειρώνακτες εργάτες, ελαιοχρωματιστές, ξυλουργοί, καθώς και αθλητές του τένις, του βόλεϊ, της κολύμβησης και της άρσης βαρών καταπονούν συνεχώς το στροφικό πέταλο.
  • Υπακρωμιακή πρόσκρουση: Η ύπαρξη ανατομικών παραλλαγών, όπως ένα γαμψό ακρώμιο ή οστεόφυτα στην ακρωμιοκλειδική άρθρωση, μειώνει τον διαθέσιμο χώρο και οδηγεί σε συνεχή τριβή των τενόντων.
  • Κάπνισμα: Η χρήση νικοτίνης περιορίζει τη μικροκυκλοφορία του αίματος στους τένοντες, επιταχύνοντας την εκφύλιση και καθυστερώντας την επούλωση.
  • Κληρονομικότητα: Γενετικοί παράγοντες που σχετίζονται με την ποιότητα του κολλαγόνου φαίνεται να προδιαθέτουν σε ρήξεις.

Η παρουσία ενός ή περισσότερων παραγόντων κινδύνου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα εμφανιστεί ρήξη τένοντα στον ώμο. Η αιτιολογία είναι πολυπαραγοντική.

Πώς εκδηλώνεται η ρήξη τένοντα

Η κλινική εικόνα μιας ρήξης στροφικού πετάλου ποικίλλει ανάλογα με τον τύπο, το μέγεθος της βλάβης και τον βαθμό δραστηριότητας του ατόμου. Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ο πόνος, ο οποίος εντοπίζεται στην πρόσθια και πλάγια επιφάνεια του ώμου και συχνά αντανακλά προς τον δελτοειδή μυ και το μέσο του βραχίονα.

Ένα ιδιαίτερο γνώρισμα είναι ο νυχτερινός πόνος,που μπορεί να δυσκολεύει τον ύπνο και συχνά επιδεινώνεται όταν ο ασθενής ξαπλώνει πάνω στον πάσχοντα ώμο.

Εκτός από τον πόνο, η αδυναμία του άνω άκρου αποτελεί βασική ένδειξη, με δυσκολία στην ανύψωση ή στην περιστροφή του χεριού και στη συγκράτηση αντικειμένων μακριά από το σώμα.

Σε μεγαλύτερες ρήξεις, η μυϊκή αυτή αδυναμία μπορεί να είναι ακόμη πιο έντονη και ο ασθενής να δυσκολεύεται να σηκώσει ενεργητικά το χέριπαρόλο που η παθητική κίνηση του ώμου διατηρείται. Η ένταση του πόνου, ωστόσο, δεν αντανακλά πάντα το μέγεθος της ρήξης, γι’ αυτό το μέγεθος της ρήξης δεν μπορεί να εκτιμηθεί μόνο από τα συμπτώματα.

Διάγνωση

Η ακριβής διάγνωση της ρήξης στροφικού πετάλου ξεκινά με τη λήψη ιατρικού ιστορικού και την κλινική εξέταση από εξειδικευμένο ορθοπαιδικό χειρουργό. Ο ιατρός αξιολογεί το ενεργητικό και παθητικό εύρος κίνησης, τη μυϊκή ισχύ και πραγματοποιεί ειδικές δοκιμασίες πρόκλησης πόνου και σταθερότητας.

Οι απεικονιστικές εξετάσεις που απαιτούνται:

  • Απλές ακτινογραφίες: Eίναι απαραίτητες για να αποκλειστούν κατάγματα, οστεοαρθρίτιδα, ασβεστώσεις και ανατομικές παραλλαγές του ακρωμίου.
  • Υπερηχογράφημα μυοσκελετικού: Αποτελεί μια άμεση, δυναμική και ανώδυνη εξέταση που επιτρέπει στον ιατρό να ελέγξει την ακεραιότητα των τενόντων σε πραγματικό χρόνο κατά την κίνηση.
  • Μαγνητική Τομογραφία (MRI): Είναι η εξέταση εκλογής για τη ρήξη στροφικού πετάλου. Παρέχει υψηλής ευκρίνειας εικόνες, προσδιορίζοντας με ακρίβεια το μέγεθος της ρήξης, την ποιότητα του τένοντα, τον βαθμό ανάσπασης των ινών, καθώς και την παρουσία λιπώδους εκφύλισης στους μυς, στοιχείο καθοριστικό για την πρόγνωση.

Θεραπεία της ρήξη στροφικού πετάλου

Η θεραπεία της ρήξης στροφικού πετάλου εξατομικεύεται ανάλογα με το εάν η ρήξη είναι τραυματική ή εκφυλιστική, μερικού ή ολικού πάχους, το μέγεθος και τη χρονιότητά της, τον βαθμό έλξης του τένοντα και την κατάσταση των μυών.

Συντηρητική θεραπεία

Η συντηρητική αντιμετώπιση της ρήξης στροφικού πετάλου μπορεί να αποτελεί την αρχική επιλογή σε πολλές ρήξεις μερικού πάχους, καθώς και σε επιλεγμένες εκφυλιστικές ρήξεις, ,όταν δεν υπάρχει απώλεια λειτουργικότητας.

Αυτή περιλαμβάνει:

  • Τροποποίηση δραστηριοτήτων: Αποφυγή κινήσεων που επιβαρύνουν τον ώμο και εντείνουν τον πόνο
  • Φαρμακευτική αγωγή: όταν ενδείκνυται, για τον έλεγχο των συμπτωμάτων.
    Φυσικοθεραπεία: Εξειδικευμένο πρόγραμμα ασκήσεων για τη διατήρηση ή αποκατάσταση του εύρους κίνησης και την ενδυνάμωση του στροφικού πετάλου, του δελτοειδούς και των μυών που ελέγχουν την ωμοπλάτη.

Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι η συντηρητική αγωγή ανακουφίζει από τα συμπτώματα αλλά δεν επουλώνει έναν πλήρως κομμένο τένοντα.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Όταν η συντηρητική θεραπεία αποτυγχάνει μετά από διάστημα 3 έως 6 μηνών, ή εξαρχής σε οξείες τραυματικές ολικού πάχους ρήξεις σε ενεργά άτομα, η χειρουργική αποκατάσταση αποτελεί τη θεραπεία εκλογής. Στόχος του χειρουργείου είναι η επανακαθήλωση του τένοντα στο οστό (στο ανατομικό του αποτύπωμα στο βραχιόνιο), ώστε να επιτευχθεί βιολογική επούλωση.

Σήμερα, η αποκατάσταση πραγματοποιείται συχνά με αρθροσκόπηση ώμου, μέσω μικρών τομών και με τη χρήση κάμερας και ειδικών χειρουργικών εργαλείων. Ο τένοντας επανακαθηλώνεται στο οστό, ενώ ανάλογα με τα ευρήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν ταυτόχρονα και άλλες βλάβες του ώμου.

Η αρθροσκοπική αντιμετώπιση προσφέρει ελάχιστο μετεγχειρητικό πόνο, μηδαμινή απώλεια αίματος, άριστο αισθητικό αποτέλεσμα και ταχεία έναρξη της αποκατάστασης, προστατεύοντας τους γύρω υγιείς ιστούς. Η επιλογή της τεχνικής και η δυνατότητα συρραφής εξαρτώνται από τα χαρακτηριστικά της ρήξης και εξατομικεύονται για κάθε ασθενή.

Η έγκαιρη και ορθή διάγνωση μιας ρήξης τένοντα αποτρέπει τη μόνιμη απώλεια της λειτουργικότητας του ώμου.

Ο Δρ. Παναγιώτης Πάντος, Ορθοπαιδικός Χειρουργός Άνω Άκρου – Αθλητίατρος, Διευθυντής τμήματος Άνω Άκρου στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών, διαθέτει υψηλή εξειδίκευση και πολυετή κλινική εμπειρία στη διαχείριση όλου του φάσματος των παθήσεων του ώμου. Μέσα από τη χρήση των πλέον προηγμένων αρθροσκοπικών τεχνικών ελάχιστης επεμβατικότητας και την εφαρμογή σύγχρονων βιολογικών θεραπειών, προσφέρει εξατομικευμένες λύσεις, στοχεύοντας στην ταχεία, ασφαλή και πλήρη επιστροφή του ασθενούς σε έναν δραστήριο τρόπο ζωής χωρίς πόνο.