Ο ώμος είναι μια από τις πιο πολύπλοκες και «πολυάσχολες» αρθρώσεις του σώματος. Συμμετέχει σχεδόν σε κάθε κίνηση, από το χτένισμα και το πιάσιμο ενός αντικειμένου στο ράφι μέχρι να κάνουμε ένα άθλημα. Όταν, όμως, ένας από τους βασικούς του «συμμετέχοντες», ο τένοντας του δικεφάλου βραχιονίου, παρουσιάσει φλεγμονή λόγω καταπόνησης ή τραυματισμού, τότε η καθημερινότητα δυσκολεύει αρκετά.

Η τενοντίτιδα δικεφάλου είναι μια πολύ συχνή πάθηση που μπορεί να εμφανιστεί σε αθλητές, εργαζόμενους γραφείου ή ακόμα και σε άτομα που απλώς έκαναν μια αδέξια ή απότομη κίνηση. Παρά το δυσάρεστο αίσθημα που προκαλεί, η κατάσταση αυτή σπάνια είναι σοβαρή ή μόνιμη. Στις περισσότερες περιπτώσεις, με σωστή διάγνωση, έγκαιρη φροντίδα και υπομονή, η τενοντίτιδα δικεφάλου μπορεί να υποχωρήσει συντηρητικά, χωρίς χειρουργική επέμβαση.

Τι είναι ο δικέφαλος βραχιόνιος μυς;

Ο δικέφαλος βραχιόνιος είναι ο μυς που ενώνει λειτουργικά τον ώμο με τον αγκώνα και συμμετέχει σε δύο βασικές κινήσεις: την κάμψη του αγκώνα και τον υπτιασμό του αντιβραχίου (τη στροφή προς τα έξω). Αποτελείται από δύο σκέλη, τη μακρά και τη βραχεία κεφαλή.

Το μυϊκό σώμα καταλήγει στον τένοντα —μια ανθεκτική ινώδη «γέφυρα»— ο οποίος προσφύεται στο οστό για να μετατραπεί η μυϊκή συστολή σε κίνηση. Το τμήμα που εμφανίζει συχνότερα πρόβλημα είναι ο τένοντας της μακράς κεφαλής κοντά στον ώμο, όπου αναπτύσσεται ερεθισμός ή φλεγμονή. Αυτή η κλινική εικόνα είναι που περιγράφουμε όταν μιλάμε για τενοντίτιδα δικεφάλου.

Τι είναι η τενοντίτιδα δικεφάλου;

Η τενοντίτιδα δικεφάλου είναι μια πάθηση που εκδηλώνεται με ερεθισμό ή/και φλεγμονή του τένοντα της μακράς κεφαλής του δικέφαλου βραχιονίου μυός. Με την ηλικία ή/και την επαναλαμβανόμενη καταπόνηση, οι ίνες του τένοντα εκφυλίζονται προοδευτικά. Ένας αιφνίδιος ή και χαμηλής έντασης τραυματισμός (π.χ. απότομη κίνηση, άρση βάρους, εργασία πάνω από το ύψος του ώμου) μπορεί να πυροδοτήσει φλεγμονώδη αντίδραση και πόνο. Πιο συγκεκριμένα, τα συμπτώματα περιλαμβάνουν πόνο στο μπροστινό μέρος του ώμου, δυσκαμψία και συχνά ενόχληση τη νύχτα. Το φάσμα των βλαβών εκτείνεται από απλή τενοντοπάθεια έως μερική ή πλήρη ρήξη του τένοντα, ακόμη και διαταραχή της σταθερότητας του τένοντα μέσα στην άρθρωση.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου εμφάνισης της πάθησης

Συνήθως δεν υπάρχει ένας μοναδικός λόγος που πυροδοτεί την τενοντίτιδα δικεφάλου μυός. Η εκφύλιση λόγω ηλικίας και η επαναλαμβανόμενη χρήση του ώμου κατά την εργασία ή την άθληση (π.χ. χειρωνακτική εργασία, κολύμβηση, τένις, ρίψεις) επιβαρύνουν διαρκώς τον τένοντα. Μικροτραυματισμοί σωρεύονται, η ποιότητα των ινών φθίνει και ο τένοντας γίνεται ευάλωτος. Συχνά συνυπάρχουν και άλλες παθήσεις του ώμου, όπως βλάβες στους μύες ή τους τένοντες, προβλήματα επιχείλιου χόνδρου, σύνδρομο πρόσκρουσης ώμου ή αρθριτικές αλλοιώσεις, που αυξάνουν ακόμα περισσότερο την καταπόνηση.
Επιπλέον, στην εμφάνιση της τενοντίτιδας δικεφάλου συμβάλλουν παράγοντες όπως:

  • Προηγούμενοι τραυματισμοί ή χειρουργικές επεμβάσεις στον ώμο
  • Ανατομικές ιδιαιτερότητες
  • Κακή στάση σώματος ή επαναλαμβανόμενες λανθασμένες κινήσεις κατά την άθληση ή την εργασία
  • Έλλειψη προθέρμανσης και ακατάλληλη ενδυνάμωση των μυών ώμου και ωμοπλάτης
  • Χρόνια καταπόνηση από δραστηριότητες πάνω από το ύψος του ώμου ή καθιστική ζωή

Συμπτώματα που προκαλεί η τενοντίτιδα δικεφάλου

Το κυρίαρχο σύμπτωμα της τενοντίτιδας δικεφάλου είναι ο πόνος στην πρόσθια περιοχή του ώμου, συχνά συνοδευόμενος από δυσκαμψία. Η ενόχληση επιδεινώνεται όταν σηκώνουμε το χέρι πάνω από το οριζόντιο επίπεδο, όταν στρέφουμε το αντιβράχιο προς τα μέσα ή προς τα έξω και όταν εκτελούμε κινήσεις κάμψης που ενεργοποιούν έντονα τον δικέφαλο.

Κοινές καθημερινές δραστηριότητες, όπως το να απλώσουμε ρούχα, να χτενίσουμε τα μαλλιά, να πιάσουμε την πλάτη μας ή να πετάξουμε ένα αντικείμενο, γίνονται επώδυνες. Πολλοί ασθενείς αναφέρουν νυχτερινή επιδείνωση του πόνου και έντονη πρωινή δυσκαμψία. Επιπλέον, η τενοντίτιδα δικεφάλου μπορεί να συνοδεύεται από αίσθημα αδυναμίαςή κόπωσης στον ώμο και τον βραχίονα, αίσθημα τριγμού  κατά την κίνηση και περιορισμό της λειτουργικότηταςσε αθλητικές δραστηριότητες, ειδικά σε αθλήματα που περιλαμβάνουν ρίψεις ή ανύψωση βάρους.

Διάγνωση

Η διάγνωση ξεκινά από ένα αναλυτικό ιστορικό και κλινική εξέταση από ορθοπαιδικό χειρουργό με εμπειρία στις παθήσεις ώμου. Ως προς τις απεικονιστικές εξετάσεις, οι απλές ακτινογραφίες αποκλείουν οστικές βλάβες ή προχωρημένη αρθρίτιδα. Ο υπέρηχος βλέπει σε πραγματικό χρόνο την κίνηση του τένοντα μέσα στην αύλακα και ανιχνεύει πάχυνση, υγρό ή μερική ρήξη. Η μαγνητική τομογραφία δίνει λεπτομέρειες για την ποιότητα του τένοντα και των γειτονικών δομών, ειδικά όταν υπάρχει υποψία για συνύπαρξη άλλων βλαβών.

Συντηρητική αντιμετώπιση για την τενοντίτιδα δικεφάλου

Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο ερεθισμός του τένοντα που εκδηλώνεται ως πόνος στην πρόσθια περιοχή του ώμου βελτιώνεται με συντηρητικά μέτρα αντιμετώπισης.

Το πρώτο και πιο σημαντικό μέτρο αντιμετώπισης είναι η ανάπαυση και η τροποποίηση δραστηριοτήτων. Στόχος είναι να σταματήσουν ή να προσαρμοστούν οι κινήσεις που πυροδοτούν τον πόνο, ειδικά εργασίες ή αθλητικές κινήσεις πάνω από το επίπεδο του ώμου και επαναλαμβανόμενη κάμψη-υπτιασμός με αντίσταση.

Πέρα από την ανάπαυση και τροποποίηση δραστηριοτήτων, ωφέλιμες είναι η παγοθεραπεία και η λήψη αναλγητικών, αντιφλεγμονωδών φαρμάκων. Η εφαρμογή πάγου για μικρά χρονικά διαστήματα μέσα στην ημέρα βοηθά στη μείωση φλεγμονής και πόνου. Επιπλέον, τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα μπορούν να ανακουφίσουν τα συμπτώματα στην οξεία φάση, ωστόσο η λήψη τους θα πρέπει να έχει εγκριθεί από ιατρό και να είναι βραχύχρονη.

Εάν τα συμπτώματα επιμένουν, οι τοπικές εγχύσεις κορτικοστεροειδών γύρω από τον τένοντα προσφέρουν ικανοποιητική ανακούφιση. Επίσης, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να εξεταστούν θεραπείες με βιολογικούς παράγοντες, όπως PRP (πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια).

Καθοριστικό μέρος της συντηρητικής θεραπείας είναι το πρόγραμμα φυσικοθεραπείας. Αυτό περιλαμβάνει ήπιες διατάσεις για αποκατάσταση του εύρους κίνησης, προοδευτική ενδυνάμωση των μυοτενόντιων δομών του ώμου και της ωμικής ζώνης και σταδιακή επαναφόρτιση του δικεφάλου. Όταν η δυσφορία ελαττωθεί, εντάσσονται προοδευτικά πιο απαιτητικές ασκήσεις ενδυνάμωσης.

Με αυτό το σχήμα, η βελτίωση είναι συνήθως άκρως ικανοποιητική. Σε ήπιες περιπτώσεις, η ύφεση των συμπτωμάτων μπορεί να επέλθει σε μερικές εβδομάδες. Ωστόσο, σε πιο επιμένουσες τενοντοπάθειες απαιτούνται αρκετοί μήνες συστηματικής συμμόρφωσης στο πλάνο θεραπείας.

Πώς υπολογίζεται η πρόοδος και πότε χρειάζεται αλλαγή πλάνου θεραπείας

Η συντηρητική αγωγή θεωρείται επιτυχημένη όταν ο πόνος υποχωρεί σταθερά, το εύρος κίνησης επανέρχεται και η καθημερινότητα (ύπνος, περιποίηση, εργασία, άσκηση) γίνεται ξανά άνετη. Αν, ωστόσο, παρά την πλήρη εφαρμογή των οδηγιών για εύλογο διάστημα, δεν παρατηρείται ουσιαστική βελτίωση, χρειάζεται επανεκτίμηση. Σε αυτή την περίπτωση διερευνάται η πιθανότητα συνυπαρχουσών βλαβών, όπως ρήξη τένοντα, εκφύλιση, παθολογία του επιχείλιου χόνδρου ή άλλες παθήσεις του ώμου που ενδέχεται να εμποδίζουν την αποκατάσταση.

Πότε η τενοντίτιδα δικεφάλου χρήζει χειρουργικής αντιμετώπισης

Αν η συντηρητική πορεία δεν αποδώσει ή αν η βλάβη είναι εκτεταμένη, η χειρουργική επέμβαση με αρθροσκόπηση ώμου αποτελεί την ενδεδειγμένη λύση. Κατά τη διάρκεια της  επέμβασης αφαιρούνται οι φλεγμονώδεις ή εκφυλισμένοι ιστοί και αποκαθίσταται όποια άλλη βλάβη συνυπάρχει.

Η διάρκεια της αρθροσκόπησης ώμου είναι σύντομη, το εξιτήριο δίνεται συνήθως την ίδια μέρα και ακολουθεί προγραμματισμένο στάδιο αποκατάστασης με εξατομικευμένο πρόγραμμα φυσικοθεραπείας και προοδευτική ενδυνάμωση του ώμου.

Οι περισσότεροι ασθενείς επιστρέφουν στην καθημερινότητά τους έχοντας ανακουφιστεί σε σημαντικό βαθμό από την έντονη δυσφορία που βίωναν.

Αποκατάσταση μετά από τενοντίτιδα δικεφάλου

Η διάρκεια αποκατάστασης μετά από τενοντίτιδα δικεφάλου που αντιμετωπίζεται χωρίς χειρουργείο κυμαίνεται από 6-10 εβδομάδες, ανάλογα με τη σοβαρότητα και τη συνέπεια στο πρόγραμμα συντηρητικής θεραπείας.

Εάν πραγματοποιηθεί χειρουργική επέμβαση με αρθροσκόπηση ώμου, το άνω άκρο αρχικά τοποθετείται σε φάκελο ανάρτησης για την προστασία του τέντοντα, όμως η πρώιμη κινητοποίηση για απλές καθημερινές δραστηριότητες ξεκινά σύντομα, πάντα υπό ιατρική καθοδήγηση.

Σταδιακά, προστίθενται ασκήσεις ευλυγισίας , σταθεροποίησης και προοδευτικής ενδυνάμωσης στο φυσικοθεραπευτικό πλάνο, με στόχο την πλήρη επάνοδο του ώμου στη φυσιολογική λειτουργία. Είναι σημαντικό να ακολουθούνται πιστά οι οδηγίες του ιατρού, για την επιτυχημένη επούλωση του τένοντα και την αποφυγή υποτροπών.

Συνοψίζοντας, η τενοντίτιδα δικεφάλου αν διαγνωστεί εγκαίρως και αντιμετωπιστεί μεθοδικά, μπορεί να υποχωρήσει με συντηρητική θεραπεία. Όταν, ωστόσο, η βλάβη είναι προχωρημένη ή ανθεκτική, η αρθροσκόπηση ώμου προσφέρει ουσιαστική και ασφαλή λύση, με εξαιρετικά υψηλά ποσοστά επιτυχίας.

Εάν αισθάνεστε πόνο ή δυσκαμψία στην περιοχή του ώμου που ενδέχεται να σχετίζεται με τον τένοντα του δικεφάλου βραχιονίου μυός, είναι σημαντικό να επισκεφτείτε έναν ορθοπαιδικό χειρουργό άνω άκρου.

Ο Ορθοπαιδικός Χειρουργός Δρ. Παναγιώτης Πάντος, Διευθυντής των τμημάτων  Άνω Άκρου & Αθλητικών Κακώσεων στην Ορθοπαιδική Κλινική Osteon, διαθέτει μακροχρόνια εμπειρία στη διάγνωση και αντιμετώπιση παθήσεων του ώμου και του δικεφάλου. Με επιστημονική ακρίβεια και εξατομικευμένη προσέγγιση, καθορίζει το ενδεδειγμένο θεραπευτικό πλάνο για κάθε ασθενή που επισκέπτεται την κλινική.