Ο ώμος αποτελεί μία από τις πιο σύνθετες αρθρώσεις στο ανθρώπινο σώμα, με ιδιαίτερα μεγάλο εύρος κίνησης. Η καθημερινή χρήση, η επαναλαμβανόμενη καταπόνηση, η άρση βαρών, η αθλητική δραστηριότητα αλλά και η φυσιολογική φθορά λόγω ηλικίας μπορούν να οδηγήσουν σε πόνο και ενοχλήσεις στον ώμο.

Η τενοντίτιδα ώμου και η θυλακίτιδα ώμου συγκαταλέγονται στις καταστάσεις που μπορεί να σχετίζονται με πόνο στην περιοχή και πολλές φορές παρουσιάζουν συμπτώματα. Ωστόσο, δεν αφορούν την ίδια ανατομική δομή και η διάκρισή τους είναι σημαντική για τη σωστή διάγνωση και την επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής αντιμετώπισης.

Ποια είναι, λοιπόν, η διαφορά μεταξύ τενοντίτιδας και θυλακίτιδας ώμου, ποια συμπτώματα μπορεί να εμφανίσει κάθε κατάσταση και γιατί σε ορισμένες περιπτώσεις συνυπάρχουν; Η σωστή αξιολόγηση από τον ορθοπαιδικό μπορεί να προσδιορίσει την αιτία του πόνου και να καθορίσει την κατάλληλη θεραπεία.

Τένοντες και υπακρωμιακός θύλακος: Ποια είναι η σχέση τους

Ο ώμος αποτελείται από οστά, τένοντες, μύες και θυλάκους που συνεργάζονται αρμονικά. Το στροφικό πέταλο του ώμου είναι μια ομάδα τεσσάρων μυών και τενόντων που περιβάλλουν την άρθρωση, σταθεροποιώντας την κεφαλή του βραχιονίου οστού μέσα στην ωμογλήνη. Οι τένοντες αυτοί συμμετέχουν στην ανύψωση και τις στροφικές κινήσεις του άνω άκρου.

Πάνω από τους τένοντες του στροφικού πετάλου και κάτω από το ακρώμιο βρίσκεται ο υπακρωμιακός θύλακος. Ο θύλακος είναι ένας μικρός σάκος με αρθρικό υγρό, ο οποίος λειτουργεί ως προστατευτικό μαξιλάρι. Ο ρόλος του είναι να μειώνει την τριβή ανάμεσα στους τένοντες και τα οστά κατά την κίνηση.

Λόγω της στενής ανατομικής και λειτουργικής σχέσης μεταξύ των τενόντων του στροφικού πετάλου και του υπακρωμιακού θύλακα, ο ερεθισμός ή η παθολογία της μίας δομής μπορεί να συνδέεται με συμπτώματα και από την άλλη. Αυτό εξηγεί γιατί η τενοντίτιδα και η θυλακίτιδα ώμου μπορεί να συνυπάρχουν και να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα.

Τι είναι η τενοντίτιδα ώμου και τι η θυλακίτιδα;

Παρά τη στενή τους ανατομική και λειτουργική σχέση, πρόκειται για δύο διαφορετικές καταστάσεις με ξεχωριστή παθοφυσιολογία.

Τενοντίτιδα ώμου

Η τενοντίτιδα ώμου αναφέρεται στη φλεγμονή ή τον ερεθισμό ενός ή περισσότερων τενόντων του στροφικού πετάλου (πιο συχνά του υπερακανθίου) ή της μακράς κεφαλής του δικεφάλου μυός. Συμβαίνει συνήθως λόγω επαναλαμβανόμενης καταπόνησης, μικροτραυματισμών, λανθασμένης τεχνικής σε αθλήματα ή φυσιολογικής εκφύλισης με την πάροδο του χρόνου. Ο ερεθισμένος τένοντας προκαλεί πόνο στον ώμο, κατά την ανύψωση, την περιστροφή ή άλλες κινήσεις που τον επιβαρύνουν.

Θυλακίτιδα ώμου

Η θυλακίτιδα ώμου είναι η φλεγμονή του υπακρωμιακού θύλακα. Όταν ο θύλακος ερεθιστεί, παράγει υπερβολικό υγρό, διογκώνεται και αυξάνει την πίεση μέσα στον υπακρωμιακό χώρο. Η κατάσταση αυτή προκαλεί έντονο άλγος, ειδικά κατά την εξωτερική πίεση ή την κίνηση της αρθρώσεως.

Τα συμπτώματα μπορεί να γίνονται εντονότερα σε συγκεκριμένες κινήσεις του άνω άκρου και  κατά την κατάκλιση στην πάσχουσα πλευρά. Ωστόσο, επειδή η κλινική εικόνα μπορεί να μοιάζει με εκείνη άλλων παθήσεων του ώμου, τα συμπτώματα από μόνα τους δεν αρκούν πάντα για να προσδιοριστεί ποια δομή ευθύνεται για τον πόνο.

Η βασική διαφορά μεταξύ τενοντίτιδας και θυλακίτιδας ώμου έγκειται στον ιστό που έχει υποστεί βλάβη: στην πρώτη περίπτωση πάσχει ο τένοντας που μεταφέρει τη δύναμη του μυός στο οστό, ενώ στη δεύτερη πάσχει ο προστατευτικός ορογόνος θύλακος.

Τενοντίτιδα και θυλακίτιδα ώμου: Ποια είναι τα συμπτώματα;

Αν και οι δύο παθήσεις προκαλούν άλγος στην περιοχή του ώμου, υπάρχουν ορισμένες διαφορές. Η αναγνώριση των σημείων βοηθά στον εντοπισμό του προβλήματος, αν και τα συμπτώματα της θυλακίτιδας ώμου συχνά επικαλύπτουν εκείνα της τενοντίτιδας.

Τα κύρια χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν:

  • Χαρακτήρας του πόνου: Στην τενοντίτιδα, ο πόνος είναι συνήθως οξύς κατά την κίνηση του βραχίονα προς τα πάνω ή προς τα πίσω. Στη θυλακίτιδα, ο πόνος είναι πιο βαθύς, αμβλύς και συνεχής, ενώ μπορεί να εκδηλωθεί ακόμη και σε πλήρη ηρεμία.
  • Νυχτερινός πόνος: Ο πόνος στον ώμο τη νύχτα μπορεί να εμφανιστεί τόσο σε παθήσεις των τενόντων του στροφικού πετάλου όσο και στη θυλακίτιδα. Η ενόχληση μπορεί να επιδεινώνεται, όταν ο ασθενής ξαπλώνει στην πάσχουσα πλευρά και να επηρεάζει την ποιότητα του ύπνου.
  • Ευαισθησία στην περιοχή του ώμου: Μπορεί να υπάρχει τοπική ευαισθησία ή πόνος στην περιοχή, χωρίς όμως αυτό το εύρημα να αρκεί για να προσδιοριστεί εάν η αιτία είναι ο τένοντας ή ο θύλακος
  • Περιορισμός εύρους κίνησης: Η τενοντίτιδα προκαλεί πόνο κυρίως σε συγκεκριμένες μοίρες ανύψωσης του χεριού, ενώ η προχωρημένη θυλακίτιδα περιορίζει την κίνηση προς όλες τις κατευθύνσεις λόγω της αυξημένης πίεσης στον υπακρωμιακό χώρο.
  • Αδυναμία του ώμου: Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να εμφανιστεί αδυναμία κατά την ανύψωση ή τη χρήση του άνω άκρου. Η σημαντική ή επίμονη μυϊκή αδυναμία χρειάζεται αξιολόγηση, καθώς μπορεί να σχετίζεται και με άλλες παθήσεις του ώμου.

Επομένως, η διαφορά μεταξύ τενοντίτιδας και θυλακίτιδας ώμου δεν μπορεί να προσδιοριστεί μόνο από τα συμπτώματα. Η κλινική εξέταση και, όταν κρίνεται απαραίτητο, ο απεικονιστικός έλεγχος βοηθούν στον ακριβέστερο εντοπισμό της αιτίας του πόνου.

Γιατί τενοντίτιδα και θυλακίτιδα συνυπάρχουν σχεδόν πάντα;

Η τενοντίτιδα ή τενοντοπάθεια του ώμου και η θυλακίτιδα μπορεί να συνυπάρχουν, καθώς οι τένοντες του στροφικού πετάλου και ο υπακρωμιακός θύλακος βρίσκονται σε στενή ανατομική και λειτουργική σχέση. Παράγοντες που προκαλούν αυξημένη καταπόνηση και ερεθισμό στην περιοχή μπορεί επομένως να επηρεάζουν περισσότερες από μία δομές του ώμου.

Ο μηχανισμός αυτής της συνύπαρξης είναι μηχανικός και βιολογικός:

  1. Επαναλαμβανόμενη καταπόνηση των τενόντων: Λόγω υπέρχρησης, οι τένοντες του  στροφικού πετάλου επιβαρύνονται και μπορεί να εμφανιστεί πόνος και ερεθισμός
  2. Μείωση του υπακρωμιακού χώρου: Η διόγκωση του τένοντα περιορίζει τον ήδη στενό χώρο κάτω από το ακρώμιο.
  3. Ανάπτυξη Θυλακίτιδας: Ο υπακρωμιακός θύλακος πιέζεται συνεχώς ανάμεσα στον διογκωμένο τένοντα και το οστό, με αποτέλεσμα να αναπτύξει φλεγμονή (θυλακίτιδα).
  4. Φαύλος κύκλος: Ο φλεγμαίνων θύλακος αυξάνει σε όγκο, πιέζοντας ακόμη περισσότερο τον τένοντα.

Αυτός ο αλληλοτροφοδοτούμενος κύκλος εξηγεί γιατί η διαφορά τενοντίτιδας θυλακίτιδας ώμου συχνά θολώνει στην καθημερινή διάγνωση, καθώς ο ασθενής βιώνει τις επιπτώσεις και των δύο καταστάσεων ταυτόχρονα.

Διαγνωστική προσέγγιση: Πώς τίθεται η ακριβής διάγνωση

Η σωστή διάγνωση απαιτεί συστηματική αξιολόγηση από εξειδικευμένο ορθοπαιδικό. Η διαγνωστική διαδικασία περιλαμβάνει:

  • Κλινική εξέταση: Ο ιατρός πραγματοποιεί ειδικές δοκιμασίες πρόσκρουσης για να διαπιστώσει ποιες δομές ερεθίζονται.
  • Υπερηχογράφημα μυοσκελετικού: Αποτελεί μια εξαιρετική, άμεση μέθοδο που επιτρέπει την απεικόνιση των τενόντων και του θύλακα σε πραγματικό χρόνο, αποκαλύπτοντας τη συλλογή υγρού στο θύλακο ή την πάχυνση του τένοντα.
  • Μαγνητική Τομογραφία: Προσφέρει λεπτομερή απεικόνιση όλων των μαλακών μορίων, επιβεβαιώνοντας τη διαφορά μεταξύ τενοντίτιδας και θυλακίτιδας ώμου και αποκλείοντας παράλληλα πιθανές ρήξεις των τενόντων.
  • Ακτινογραφία: Χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της οστικής ανατομίας, όπως η παρουσία οστεοφύτων στο ακρώμιο που ενδέχεται να στενεύουν τον υπακρωμιακό χώρο.

Τι αλλάζει στη θεραπεία ανάλογα με την πάθηση;

Η θεραπευτική στρατηγική προσαρμόζεται ανάλογα με το αν υπερέχει η τενοντίτιδα, η θυλακίτιδα ή αν πρόκειται για μεικτή εικόνα τενοντίτιδα θυλακίτιδα ώμου.

Συντηρητική αντιμετώπιση

Η αρχική προσέγγιση είναι σχεδόν πάντα συντηρητική και περιλαμβάνει:

  • Ανάπαυση και τροποποίηση δραστηριοτήτων: Αποφυγή των κινήσεων πάνω από το ύψος της κεφαλής που επιβαρύνουν τον υπακρωμιακό χώρο.
  • Παγοθεραπεία: Εφαρμογή πάγου για τη μείωση της φλεγμονής και την προσωρινή ανακούφιση του πόνου, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα είναι σε οξεία φάση.
  • Φαρμακευτική αντιμετώπιση: Συμβάλλουν στη μείωση του πόνου και του οιδήματος, πάντα σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού
  • Εγχύσεις: Σε περιπτώσεις έντονου άλγους, η καθοδηγούμενη με υπέρηχο έγχυση κορτικοστεροειδών ή βιολογικών παραγόντων (PRP) με στόχο τη βραχυπρόθεσμη ανακούφιση των συμπτωμάτων. Η ένδειξη, η συχνότητα και το σημείο της έγχυσης καθορίζονται από τον ορθοπαιδικό, καθώς απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή όταν υπάρχει παθολογία των τενόντων.
  • Φυσικοθεραπεία: Αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της μακροπρόθεσμης θεραπείας. Περιλαμβάνει ασκήσεις ενδυνάμωσης του ώμου και των μυών της ωμοπλάτης, καθώς και διατάσεις για την αποκατάσταση του εύρους κίνησης.

Η θεραπεία της θυλακίτιδας ώμου μπορεί να δίνει αρχικά μεγαλύτερη έμφαση στον έλεγχο του πόνου και του ερεθισμού του θύλακα, ενώ στην τενοντίτιδα ώμου ιδιαίτερη σημασία έχει η προοδευτική αποκατάσταση της ικανότητας του τένοντα να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις και τα φορτία της καθημερινής και  αθλητικής δραστηριότητας.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Η χειρουργική αντιμετώπιση δεν αποτελεί την πρώτη επιλογή για την τενοντίτιδα ή τη θυλακίτιδα ώμου. Θα εξεταστεί, όταν τα συμπτώματα επιμένουν παρά την κατάλληλη συντηρητική θεραπεία και επηρεάζουν σημαντικά τη λειτουργικότητα και την καθημερινότητα του ασθενούς αλλά και όταν συνυπάρχουν άλλες παθολογικές καταστάσεις του ώμου που απαιτούν χειρουργική αντιμετώπιση.

Ανάλογα με τα ευρήματα και την αιτία των συμπτωμάτων, μπορεί να πραγματοποιηθεί αρθροσκόπηση ώμου, μία ελάχιστα επεμβατική χειρουργική τεχνική που επιτρέπει στον ορθοπαιδικό χειρουργό να αξιολογήσει και, όταν υπάρχει σχετική ένδειξη, να αντιμετωπίσει τη τενοντίτιδα ή την θυλακίτιδα ώμου.

Η έγκαιρη και έγκυρη διάγνωση είναι το κλειδί για την αποφυγή της χρονιότητας και την πλήρη επανένταξη στις καθημερινές δραστηριότητες. Η κλινική εξέταση και, όταν απαιτείται, ο κατάλληλος απεικονιστικός έλεγχος βοηθούν τον ορθοπαιδικό να διακρίνει εάν ο πόνος σχετίζεται κυρίως με παθολογία των τενόντων, του υπακρωμιακού θύλακα ή με άλλη πάθηση του ώμου.

Ιατρική επιμέλεια: Δρ. Παναγιώτης Πάντος, Ορθοπαιδικός Χειρουργός –Αθλητίατρος, Διευθυντής τμήματος Άνω Άκρου, Ιατρικό Κέντρο Αθηνών & Διευθυντής τμημάτων Άνω Άκρου & Αθλητικών Κακώσεων, OSTEON.