Πολλοί θεωρούν ότι το tennis elbow ή έξω επικονδυλίτιδα αγκώνα είναι μια πάθηση που εμφανίζεται αποκλειστικά σε αθλητές του τένις. Η πραγματικότητα όμως είναι αρκετά διαφορετική, αφού η πάθηση μπορεί να επηρεάσει άτομα κάθε ηλικίας, φύλου και επαγγελματικής δραστηριότητας που επιβαρύνουν τον καρπό και τον αγκώνα.

Πρόκειται για μια φλεγμονώδη, αλλά κυρίως εκφυλιστικής φύσης , πάθηση των τενόντων που προσφύονται στην έξω πλευρά του αγκώνα. Η επικονδυλίτιδα προκαλεί επίμονο πόνο στον αγκώνα, με αποτέλεσμα συχνά την αδυναμία εκτέλεσης ακόμη και απλών καθημερινών κινήσεων.

Το άρθρο που ακολουθεί εξηγεί αναλυτικά τι είναι το tennis elbow, ποια είναι τα αίτια, τα συμπτώματα, οι σύγχρονες διαγνωστικές και θεραπευτικές μέθοδοι, καθώς και οι πρακτικές συμβουλές πρόληψης.

Τι είναι το tennis elbow ή αλλιώς έξω επικονδυλίτιδα αγκώνα;

Το tennis elbow γνωστό και ως έξω επικονδυλίτιδα αγκώνα είναι μια συχνή πάθηση που εντοπίζεται στην έξω (πλάγια) επιφάνεια του αγκώνα και οφείλεται σε φλεγμονή και μικρορήξεις στον κοινό τένοντα των εκτεινόντων μυών του καρπού και των δακτύλων. Ο τένοντας αυτός προσφύεται σε μία οστική προεξοχή του βραχιονίου οστού, τον έξω επικόνδυλο.

Όταν οι μύες και οι τένοντες του αντιβραχίου επιβαρύνονται επαναλαμβανόμενα, ιδιαίτερα με κινήσεις σύλληψης, στροφής ή έκτασης του καρπού , δημιουργούνται μικροσκοπικοί τραυματισμοί. Αν δεν δοθεί χρόνος για αποκατάσταση, οι βλάβες συσσωρεύονται, εμφανίζεται  ουλώδης ιστός στον τένοντα , μειώνεται η αντοχή του  και τελικά εμφανίζεται πόνος στην έξω πλευρά του αγκώνα, ευαισθησία και μείωση της μυϊκής ισχύος και της λειτουργικότητας του χεριού.

Παρότι ο όρος «tennis elbow» προήλθε από τις χαρακτηριστικές κινήσεις της αντισφαίρισης (κυρίως το backhand), η πάθηση είναι συχνότερη σε μη τενίστες παρά σε επαγγελματίες του τένις. Εμφανίζεται σε άτομα που χρησιμοποιούν επαναλαμβανόμενα τον καρπό και τον αγκώνα στη δουλειά ή στις καθημερινές τους δραστηριότητες, καθιστώντας την μια από τις πιο συχνές αιτίες πόνου στον αγκώνα.

Ανατομία του αγκώνα και μηχανισμός τραυματισμού

Ο αγκώνας είναι μια σύνθετη άρθρωση, όπου συναντιούνται το βραχιόνιο, η κερκίδα και η ωλένη. Μέσω αυτής της άρθρωσης γίνονται οι κινήσεις κάμψης–έκτασης του αντιβραχίου και οι στροφικές κινήσεις (πρηνισμός–υπτιασμός).

Οι μύες που ευθύνονται για την έκταση του καρπού και των δακτύλων ξεκινούν από τον έξω επικόνδυλο μέσω ενός κοινού τένοντα. Όταν σηκώνεις το χέρι, όταν τεντώνεις τον καρπό ή όταν πιέζεις αντικείμενα, οι μύες αυτοί συσπώνται, έλκουν τον τένοντα και μέσω αυτού μεταδίδουν τη δύναμη στο οστό.

Επαναλαμβανόμενες ή υπερβολικές κινήσεις οδηγούν σε μικρορήξεις των ινών του τένοντα στο σημείο πρόσφυσης, οι οποίες αποτελούν την αρχική φάση της έξω επικονδυλίτιδας του αγκώνα. Ο οργανισμός προσπαθεί να επουλώσει τις βλάβες, αλλά αν η καταπόνηση συνεχίζεται, δεν προλαβαίνει να ολοκληρώσει την επούλωση και δημιουργείται ουλώδης ιστός μικρότερης αντοχής, μειωμένης ελαστικότητας και αυξημένου πόνου στον αγκώνα.

Ποιοι πλήττονται συχνότερα από το tennis elbow;

Το tennis elbow μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε ασκεί επαναλαμβανόμενη ή παρατεταμένη πίεση στους εκτείνοντες μύες του αντιβραχίου. Συνηθέστερα παρατηρείται σε άτομα ηλικίας περίπου 30–55 ετών, ηλικιακή ομάδα στην οποία συνήθως συνδυάζονται επαγγελματικές απαιτήσεις, πολύωρη δουλειά σε υπολογιστή και δραστήριος τρόπος ζωής ή αθλήματα που απαιτούν χρήση των χεριών.

Η πάθηση δεν κάνει διακρίσεις ως προς το φύλο. Τόσο άνδρες όσο και γυναίκες που ασκούν χειρωνακτική εργασία, ερασιτέχνες ή επαγγελματίες αθλητές και άτομα που ασχολούνται με δραστηριότητες που επαναλαμβάνουν ασκήσεις του αγκώνα, εμφανίζουν tennis elbow με παρόμοια συχνότητα.

Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να αφορά και νεότερους ενήλικες (π.χ. φοιτητές που περνούν πολλές ώρες στον υπολογιστή ή νέους αθλητές που προπονούνται εντατικά), κυριως όταν η καταπόνηση είναι συνεχής και δεν υπάρχει κατάλληλη πρόληψη ή προθέρμανση.

Επαγγέλματα που σχετίζονται στενά με το tennis elbow

Ορισμένα επαγγέλματα συνδέονται στενά με την εμφάνιση της έξω επικονδυλίτιδας αγκώνα, αφού οι κινήσεις που απαιτεί η δουλειά τους καταπονούν επαναλαμβανόμενα τον αγκώνα και τον καρπό.

Παραδείγματα:

  • Υδραυλικοί, ελαιοχρωματιστές, σοβατζήδες, ξυλουργοί
  • Κρεοπώλες, μάγειρες που κόβουν συνεχώς, άτομα που δουλεύουν με βαριά ή κοφτερά εργαλεία
  • Εργάτες σε γραμμές παραγωγής που εκτελούν μονότονες, επαναλαμβανόμενες κινήσεις
  • Τεχνίτες με εργαλεία χειρός όπως, κατσαβίδια, κλειδιά, τρυπάνια και άλλα εργαλεία με περιστροφικές κινήσεις
  • Υπάλληλοι γραφείου που περνούν πολλές ώρες με το ποντίκι ή το πληκτρολόγιο, πολύ συχνά με κακή εργονομία.

Δεν πρέπει να υποτιμάται η επίδραση της «ήπιας αλλά συνεχούς» καταπόνησης: ακόμη και μια φαινομενικά ελαφριά εργασία, χαμηλής έντασης, όταν γίνεται για πολλές ώρες καθημερινά χωρίς σωστή προφύλαξη του άνω άκρου και ειδικά του αγκώνα, διαλείμματα ή διατάσεις, μπορεί να οδηγήσει σε tennis elbow. 

Αθλήματα και χόμπι που αυξάνουν τον κίνδυνο

Εκτός από το κλασικό τένις, το tennis elbow εμφανίζεται συχνά και σε άλλα αθλήματα ή δραστηριότητες που απαιτούν επαναλαμβανόμενες κινήσεις του χεριού, όπως:

  • Τένις, padel, ρακέτες παραλίας, badminton
  • Γκολφ (αν και συχνότερα σχετίζεται με την έσω πλευρά, μπορεί να συμπεριλάβει και την έξω)
  • Ρίψεις στον στίβο, ρακέτες σε διάφορα αθλήματα, επιτραπέζια αντισφαίριση
  • Γυμναστική με βάρη, ιδίως χωρίς σωστή τεχνική ή προθέρμανση
  • Ορειβασία, αναρρίχηση, crossfit με έντονη χρήση λαβών.
  • Χόμπι όπως χειροτεχνίες, πλέξιμο, μουσική (π.χ. κιθάρα, βιολί), κηπουρική ή DIY εργασίες στο σπίτι, όταν γίνονται για ώρες με κακή στάση σώματος ή χωρίς διαλείμματα, μπορούν επίσης να προκαλέσουν tennis elbow.

Παράγοντες κινδύνου: γιατί κάποιοι παθαίνουν tennis elbow πιο εύκολα;

Η εμφάνιση έξω επικονδυλίτιδας δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο χρησιμοποιείς το χέρι σου, αλλά και από το πώς και υπό ποιες συνθήκες. Οι βασικοί παράγοντες κινδύνου είναι αρκετοί και ετερογενείς. Σε πρώτη φάση, σημαντικό ρόλο παίζουν οι μηχανικοί και κινητικοί παράγοντες, όπως:

  • Επαναλαμβανόμενες κινήσεις έκτασης του καρπού και στροφής του αντιβραχίου (βίδωμα, κάρφωμα, στρίψιμο εργαλείων).
  • Άρση βαριών αντικειμένων με τεντωμένο αγκώνα και κακή τεχνική.
  • Παρατεταμένη χρήση ποντικιού ή πληκτρολογίου χωρίς στήριξη του αντιβραχίου.
  • Απουσία προθέρμανσης και διατάσεων πριν από έντονη χρήση του χεριού.
  • Απότομη αύξηση της έντασης ή της διάρκειας μιας δραστηριότητας.

Παράλληλα, υπάρχουν ορισμένα ατομικά χαρακτηριστικά που λειτουργούν περισσότερο επιβαρυντικά, όπως:

  • Ηλικία μεταξύ 30–55 ετών, όπου οι τένοντες αρχίζουν να αποκτούν μικρότερη ελαστικότητα.
  • Έλλειψη μυϊκής ενδυνάμωσης στον ώμο, τον βραχίονα και το αντιβράχιο, κάτι που επιβαρύνει περισσότερο τους τένοντες.
  • Κακή στάση σώματος, λάθος θέση χεριών στο γραφείο ή στο γυμναστήριο.
  • Προηγούμενοι τραυματισμοί στην ίδια περιοχή.

Υπάρχουν και περιπτώσεις όπου το tennis elbow εμφανίζεται ή υποτροπιάζει χωρίς να υπάρχει ιδιαίτερη μηχανική καταπόνηση. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να παίζουν ρόλο:

  • Σακχαρώδης διαβήτης
  • Διαταραχές του θυρεοειδούς
  • Υπερουριχαιμία
  • Πολυκυστικές ωοθήκες
  • Άλλες ενδοκρινολογικές ή μεταβολικές διαταραχές που επηρεάζουν την ποιότητα των τενόντων και την ικανότητα επούλωσης.

Γι’ αυτό, όταν το tennis elbow επιμένει ή εμφανίζεται και στον αντίθετο αγκώνα χωρίς εμφανή λόγο, έχει νόημα να γίνει και ένας γενικότερος ιατρικός έλεγχος.

Συμπτώματα του tennis elbow

Η έξω επικονδυλίτιδα αγκώνα (tennis elbow) χαρακτηρίζεται κυρίως από πόνο στην έξω πλευρά του αγκώνα, ο οποίος συνδέεται με την καταπόνηση των εκτεινόντων μυών του αντιβραχίου και του κοινού τένοντα πρόσφυσής τους στον έξω επικόνδυλο. Τα συμπτώματα εξελίσσονται σταδιακά και μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά την καθημερινή λειτουργικότητα του χεριού.

Το βασικό σύμπτωμα του tennis elbow είναι ο πόνος στην έξω πλευρά του αγκώνα. Στην αρχή:

  • Ο πόνος εμφανίζεται όταν πιέζεις την περιοχή ή όταν κάνεις συγκεκριμένες κινήσεις (π.χ. στρίψιμο κλειδιού, άρση τσάντας).
  • Μπορεί να νιώθεις ένα «τράβηγμα» ή κάψιμο που μερικές φορές το αγνοείς.

Με την πάροδο του χρόνου:

  • Ο πόνος μπορεί να ακτινοβολεί προς τον πήχη, τον καρπό ή σπανιότερα προς τον βραχίονα.
  • Η άρση ακόμη και ελαφρών αντικειμένων, όπως ένα μπουκάλι νερό, μπορεί να γίνεται επώδυνη.
  • Μπορεί να δυσκολεύεσαι να σφίξεις τη γροθιά ή να κρατήσεις κάτι σταθερά.

Σε προχωρημένα στάδια, ο πόνος εμφανίζεται και σε ηρεμία, ενώ συχνά υπάρχει πρωινή δυσκαμψία. Επίσης, μερικοί ασθενείς αναφέρουν μουδιάσματα ή αίσθημα αδυναμίας στο χέρι. Αν η πάθηση μείνει χωρίς θεραπεία, η δύναμη των μυών του αντιβραχίου μειώνεται και η λειτουργικότητα του χεριού περιορίζεται ουσιαστικά στην καθημερινότητα.

Πώς γίνεται η διάγνωση του tennis elbow

Η διάγνωση του tennis elbow στηρίζεται κυρίως στην κλινική εξέταση. Αν χρειαστεί, μπορεί να ζητηθούν ακτινογραφίες (για αποκλεισμό άλλων παθήσεων), υπερηχογράφημα ή μαγνητική τομογραφία, ιδίως όταν τα συμπτώματα δεν είναι τυπικά ή όταν η αντίδραση στη θεραπεία δεν είναι η αναμενόμενη.

Συντηρητική θεραπεία, το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα προς την ανακούφιση

Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, το tennis elbow αντιμετωπίζεται συντηρητικά, χωρίς χειρουργείο. Η συντηρητική αντιμετώπιση περιλαμβάνει:

  • Ανάπαυση και τροποποίηση δραστηριοτήτων: διακοπή ή μείωση της κίνησης που προκαλεί πόνο (π.χ. χρήση ποντικιού, εργαλείου, τρόπου προπόνησης).
  • Αντιφλεγμονώδη και αναλγητικά: για περιορισμένο χρονικό διάστημα, πάντα με ιατρική καθοδήγηση.
  • Παγοθεραπεία: εφαρμογή πάγου για 10–15 λεπτά αρκετές φορές τη μέρα στις οξείες φάσεις.
  • Στοχευμένο πρόγραμμα φυσικοθεραπείας με ειδικές ασκήσεις διάτασης και ενδυνάμωσης των μυών, σε συνδυασμό με θεραπευτικό υπέρηχο.

Σε ορισμένους ασθενείς, βοηθά η χρήση ειδικού νάρθηκα ή ιμάντα αποσυμπίεσης που τοποθετείται λίγο πιο κάτω από το σημείο της βλάβης. Ο στόχος είναι να μειωθεί η τάση που μεταφέρεται στον τένοντα κατά τη σύσπαση των μυών. Πρέπει όμως να εφαρμόζεται σωστά και μόνο όταν υπάρχει δραστηριότητα, όχι όλη μέρα χωρίς λόγο.

Ενέσιμες θεραπείες και χειρουργική αντιμετώπιση του tennis elbow (έξω επικονδυλίτιδα αγκώνα)

Όταν, παρά τη σωστή συντηρητική αντιμετώπιση για αρκετούς μήνες, το tennis elbow δεν υποχωρεί και συνεχίζει να περιορίζει τον ασθενή, τότε επόμενη λύση είναι η τοπική έγχυση κορτιζόνης. Πέρα από την έγχυση κορτιζόνης, ιδιαίτερα ενθαρρυντικά αποτελέσματα έχει δείξει η έγχυση βιολογικών παραγόντων (PRP). Η τοπική χορήγηση 2-3 ενέσεων PRP συμβάλλει στην πλειοψηφία των περιπτώσεων σε υποχώρηση των συμπτωμάτων.

Χειρουργική αντιμετώπιση του tennis elbow

Όταν και οι ενέσιμες θεραπείες δεν είναι αποτελεσματικές και ο πόνος παραμένει έντονος, η χειρουργική αντιμετώπιση αποτελεί την τελική επιλογή. Η επέμβαση μπορεί να γίνει με  ελάχιστα επεμβατικές ή ανοικτές τεχνικές. Τα αποτελέσματα της χειρουργικής αντιμετώπισης είναι εξαιρετικά, αφού έτσι καταπολεμάται οριστικά το πρόβλημα.

Μέτρα πρόληψης

Η πρόληψη του tennis elbow είναι απόλυτα εφικτή, αρκεί να υιοθετηθούν κάποιες απλές αλλά ουσιαστικές συνήθειες:

  • Καλή στάση σώματος κατά την καθιστική ή όρθια εργασία και σωστή εργονομική ρύθμιση του γραφείου, της οθόνης, του ποντικιού και του πληκτρολογίου.
  • Στήριξη των αντιβραχίων όταν χρησιμοποιείς υπολογιστή, σωστή θέση ποντικιού και πληκτρολογίου.
  • Διαλείμματα ανά 30–40 λεπτά για μικρές διατάσεις και χαλάρωση των χεριών.
  • Ασκήσεις ενδυνάμωσης για ώμους, βραχίονες και αντιβράχια ώστε να μη φορτώνεται μόνο ο τένοντας.
  • Διατάσεις πριν και μετά από αθλητική δραστηριότητα ή έντονη χειρωνακτική εργασία.
  • Σωστή τεχνική σε αθλήματα ρακέτας και χρήση κατάλληλου εξοπλισμού (συμπεριλαμβανομένου του μεγέθους λαβής ρακέτας).

Σε όσους έχουν ήδη περάσει ένα επεισόδιο tennis elbow, η πρόληψη υποτροπών είναι ακόμη πιο σημαντική: η πάθηση μπορεί να γίνει μέρος της καθημερινότητας αν δεν υπάρχει προσαρμογή των δραστηριοτήτων.

Γενικά, το tennis elbow δεν αφορά μόνο τους αθλητές τένις. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε, από τον επαγγελματία τεχνίτη μέχρι τον υπάλληλο γραφείου και τον ερασιτέχνη αθλητή. Γνωρίζοντας ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο και πώς μπορείς να τους περιορίσεις, κάνεις ένα πολύ σημαντικό βήμα τόσο για την πρόληψη όσο και για την αντιμετώπιση της πάθησης.

Εάν φοβάστε ότι μπορεί να πάσχετε από αγκώνα του τενίστα ή σας πονά ο αγκώνας συστηματικά, ο Ορθοπαιδικός Χειρουργός – Αθλητίατρος Δρ. Παναγιώτης Πάντος, Διευθυντής του τμήματος Άνω Άκρου & Αθλητικών Κακώσεων της OSTEON,  μπορεί να σας καθοδηγήσει κατάλληλα στην απαλλαγή από τα συμπτώματα και την επαναφορά σε μια γεμάτη, χωρίς πόνο καθημερινότητα.